معافیت مالیاتی نهادهای دولتی

خیر، این یک باور اشتباه رایج است. در حالی که ماده ۲ قانون مالیات‌های مستقیم وزارتخانه‌ها، موسسات دولتی، دستگاه‌های دولتی تامین بودجه و شهرداری‌ها را به طور کلی معاف می‌داند، اما تبصره ۲ همین ماده به وضوح بیان می‌کند که درآمدهای حاصل از فعالیت‌های اقتصادی (مانند صنعتی، تجاری، خدماتی) این نهادها، در صورتی که به نحوی غیر از طریق شرکت کسب شوند، مشمول مالیات هستند. رأی هیأت عمومی دیوان عدالت اداری نیز این موضوع را تأیید کرده و فعالیت‌های اقتصادی را حتی اگر در راستای وظایف اصلی نهاد باشد، مشمول مالیات می‌داند.

خیر، لزوماً معاف نیستند. تبصره ۱ ماده ۲ قانون مالیات‌های مستقیم مقرر می‌دارد که سهم درآمد یا سود شرکت‌هایی که تمام یا قسمتی از سرمایه آن‌ها متعلق به اشخاص و موسسات معاف از مالیات باشد، مشمول حکم معافیت ماده ۲ نخواهد بود. این یعنی این شرکت‌ها باید مالیات خود را بپردازند. البته، آن‌ها همچنان می‌توانند از سایر معافیت‌هایی که در قوانین مالیاتی برای فعالیت‌های خاص (مانند تولید یا صادرات) پیش‌بینی شده است، استفاده کنند.

وضعیت شهرداری‌ها و سازمان‌های تابعه آن‌ها کمی پیچیده‌تر و در حال تحول است. طبق ماده ۲، شهرداری‌ها به طور کلی معاف هستند. پیش‌تر، فعالیت‌های اقتصادی آن‌ها مشمول مالیات بود. اما ماده ۲۸۰ قانون مالیات‌های مستقیم جدیدتر، بیان می‌کند که سازمان‌ها و موسسات وابسته به شهرداری‌ها که ۱۰۰% سرمایه آن‌ها متعلق به شهرداری است و برای انجام وظایف ذاتی شهری و خدماتی تشکیل شده‌اند، مشمول مالیات با نرخ صفر هستند. این یعنی آن‌ها باید اظهارنامه و دفاتر مالیاتی داشته باشند، اما مالیاتی از آن‌ها اخذ نمی‌شود. همچنین، شوراهای عالی مالیاتی اخیراً (۱۴۰۱) تأیید کرده‌اند که وجوهی که شهرداری‌ها تحت عنوان “عوارض” دریافت می‌کنند، مشمول مالیات بر درآمد نخواهد بود.

لغو معافیت برخی نهادها مانند جمعیت هلال احمر، به دلیل حاکمیت اصل “قانونی بودن مالیات و معافیت از آن” و همچنین ماده ۲۷۳ قانون مالیات‌های مستقیم مصوب ۱۳۸۰ است. این ماده بیان می‌کند که با اجرای این قانون، کلیه قوانین و مقررات مغایر، لغو می‌شوند، مگر آن‌هایی که صراحتاً استثنا شده باشند. از آنجایی که معافیت مالیاتی جمعیت هلال احمر در قانون اساسنامه خود، صراحتاً در ماده ۲۷۳ استثنا نشده بود، بنابراین به صورت ضمنی لغو گردید. این موضوع اهمیت به‌روز بودن و رصد دقیق آخرین اصلاحات و قوانین مالیاتی را برای تمامی نهادها پررنگ‌تر می‌کند.