پادکست‌های آموزش مالیات
بررسی مواد 1 و 2 ق.م.م

جلسه سوم دوره صفر تا مالیات (اشخاص مشمول و غیرمشمول مالیات)

توسط : مرتضی ایمانی

مقدمه
در این جلسه به آموزش ماده یک و دو قانون مالیاتهای مستقیم (اشخاص مشمول و غیرمشمول مالیات) همراه با مثال همچنین به نامه های مربوط به برخی از ارگان ها و نهادهای معاف از پرداخت مالیات خواهیم پرداخت.
راهنمای مطالعه

چه اشخاصی مشمول مالیات هستند؟​

در این بخش با اشخاص مشمول مالیات و اشخاص معاف از مالیات و نحوه چگونگی محاسبه مالیات آنها آشنا خواهید شد.

قلمرو قانون مالیاتهای مستقیم:
بدون شک قلمرو قوانین هر کشور مرزهای زمینی، هوایی و دریایی آن کشور و یا قلمرو جغرافیایی آن خواهد بود. بر این اساس قلمرو قانون مالیاتهای مستقیم مرزهای زمینی – دریایی و هوائی ایران است.

اشخاص مشمول مالیات در ایران:

به استناد ماده یک قانون مالیاتهای مستقیم اشخاص زیر مشمول پرداخت مالیات می باشند
۱- کلیه مالکین اعم از اشخاص حقیقی یا حقوقی نسبت به اموال یا املاک خود واقع در ایران طبق مقررات باب دوم.
۲- هر شخص حقیقی ایرانی مقیم ایران نسبت به کلیه درآمدهایی که در ایران یا خارج از ایران تحصیل می نماید.
۳- هر شخص حقیقی ایرانی مقیم خارج از ایران نسبت به کلیه درآمدهایی که در ایران تحصیل می کند.
۴- هر شخص حقوقی ایرانی نسبت به کلیه درآمدهایی که در ایران یا خارج از ایران تحصیل می کند.
۵- هر شخص غیر ایرانی (اعم از حقیقی یا حقوقی) نسبت به درآمدهایی که در ایران تحصیل می‌نماید و همچنین نسبت به درآمدهایی که بابت واگذاری امتیازات با سایر حقوق خود و با دادن تعلیمات و کمک‌های فنی و یا واگذاری فیلم‌های سینمایی (که به عنوان بها یاحق نمایش یا هر عنوان دیگر عاید آنها می‌گردد) از ایران تحصیل می کند.

نکات یادگیری
۱- بر اساس بند یک فوق، کلیه مالکین در ایران (اشخاص حقیقی و حقوقی) فارغ از این که ایرانی یا خارجی باشند، مشمول پرداخت مالیات خواهند بود. بدیهی است نقطه اصابت مالیات درآمد حاصل از بهره‌برداری از املاک فوق (اجاره) و یا درآمد حاصل از واگذاری و فروش آنها می‌باشد. بدین معنی که صرف تعلق املاک و یا دارایی موجب تعلق مالیات و مالکین در زمان تحقق درآمد ناشی از کاربرد املاک و بادارایی‌های مذکور مشمول مالیات خواهند شد.
۲- هر شخص حقیقی ایرانی مقیم خارج از ایران یعنی اشخاص حقیقی ایرانی که در کشورهای خارج از ایران ساکن و مقیم شده اما ممکن است درآمدهایی در ایران داشته باشند که مصادیق این گونه درآمدهای حاصل از فروش یا اجاره املاک واقع در ایران، درآمد یا سود حاصل از انواع سرمایه گذاری‌های واقع در ایران.
٣- هر شخص حقوقی ایرانی (شرکت‌هایی که در ایران به ثبت رسیده باشند) نسبت به کلیه درآمدهای خود چه در ایران و چه خارج از ایران مشمول پرداخت مالیات خواهند بود. به طور مثال ممکن است یک شرکت ایرانی هم در ایران دارای درآمد باشد و هم از فعالیت در خارج از ایران دارای درآمد باشد. نظیر برخی شرکت‌های پیمانکاری که هم در داخل کشور و هم در کشورهای خارج از ایران فعالیت اقتصادی دارند. باید توضیح داد معافیت‌های درآمدهای خارج از ایران در کشور مبدأ، باعث معافیت این گونه درآمدها از مالیات‌های در ایران نمی‌باشد. به طور مثال فعالیت های اقتصادی در کشور امارات متحده عربی معاف از مالیات می باشد لذا چنانچه یک شرکت ایرانی دارای فعالیت اقتصادی در دوبی باشد علی رغم معافیت سود حاصل از این فعالیت‌ها در دوبی، این سود انتقالی به ایران که در صورتهای مالی نمایش داده می‌شود مشمول مالیات خواهد بود و ارتباطی به معافیت آن در دوبی ندارد. مگر در ارتباط با کشورهایی که دارای موافقت‌نامه اجتناب از مالیات مضاعف با ایران باشند.
۴- کلیه اشخاص حقیقی و حقوقی غیر ایرانی نسبت به کلیه درآمدهایی که در ایران تحصیل می‌کنند و همچنین درآمدهایی که بابت واگذاری امتیازات با سایر حقوق خود و یا دادن تعلیمات و کمکهای فنی و یا واگذاری فیلم‌های سینمایی از ایران تحصیل و یا دادن تعلیمات و کمک‌های فنی و یا واگذاری فیلم‌های سینمایی از ایران تحصیل می‌کنند مشمول مالیات هستند. متن بند فوق صراحت دارد که درآمدهای اشخاص حقیقی و حقوقی غیر ایرانی از ایران صرفا شامل موارد احصاء شده فوق بوده و شامل سایر موارد نمی‌گردد.
۵- در رابطه با اشخاص حقیقی مقیم ایران باید در یافتن مفهوم مقیم به ماده (۱۸۰) ق.م.م مراجعه کرد. ماده مذکور اشعار می‌دارد:
ماده (۱۸۰) ق.م.م : هر شخص حقیقی ایرانی که با ارائه گواهی نمایندگی های مالی یا سیاسی دولت جمهوری اسلامی ایران در خارج ثابت کند که از درآمد یک سال مالیاتی خود در یکی از کشورهای خارج به عنوان مقیم مالیات پرداخته است از لحاظ مالیاتی در آن سال مقیم خارج از کشور شناخته خواهد شد مگر در یکی از موارد زیر:
۱- در سال مالیاتی مزبور در ایران دارای شغلی بوده باشد.
۲- در سال مالیاتی مزبور لااقل شش ماه متوالیا یا متناوبا در ایران سکونت داشته باشد.
٣- توقف در خارج از کشور به منظور انجام مأموریت یا معالجه یا امثال آن بوده باشد.
تبصره- اشخاص حقیقی یا حقوقی ایرانی مقیم ایران در صورتی که درآمدی از خارج کشور تحصیل نموده و مالیات آن را به دولت محل تحصیل درآمد پرداخته باشند و درآمد مذکور را در اظهارنامه یا ترازنامه و حساب سود و زیان خود حسب مورد طبق مقررات این قانون اعلام نمایند مالیات پرداختی آنها در خارج از کشور و یا آن مقدار مالیاتی که به درآمد تحصیل شده در خارج کشور با تناسب به کل درآمد مشمول مالیات آنان تعلق می گیرد، هر کدام کمتر باشد از مالیات بر درآمد آنها قابل کسر خواهد بود.

تفسیر ماده فوق مبتنی بر آن است که چنانچه شخص حقیقی ایرانی (دارنده گذرنامه ایرانی) مقیم (ساکن ایران نباشد و مقیم خارج از ایران باشد مشمول بند فوق نخواهد شد. مگر آن که در ایران دارای فعالیت شغلی و یا از ایران دارای درآمد خاص باشد. مصادیق درآمد از ایران یعنی درآمد اجاره املاک و مصادیق درآمد از خارج از ایران، درآمد حاصل از سرمایه گذاری‌های اشخاص ایرانی مقیم ایران (حقیقی – حقوقی) که از خارج ایران نیز تحصیل می‌کنند نظیر درآمدهای حاصل از سرمایه‌گذاری در خارج از ایران، درآمد حاصل از اجاره املاک خارج از ایران، درآمد حاصل از فروش املاک و دارایی از خارج ایران.

چه اشخاصی مشمول مالیات نیستند؟

ماده (۲) ق.م.م اشخاص زیر را مشمول پرداخت مالیاتهای موضوع قانون مالیات‌های مستقیم نمی‌داند،
اشخاص زیر مشمول پرداخت مالیاتهای موضوع این قانون نیستند:

١- وزارتخانه ها و مؤسسات دولتی؛
۲- دستگاه‌هایی که بودجه آنها به وسیله دولت تأمین می‌شود
٣- شهرداری‌ها
۴- بنیادها و نهادهای انقلاب اسلامی دارای مجوز معافیت از طرف حضرت امام خمینی (ره) و مقام معظم رهبری (اصلاحی 1394)

تبصره ۱- شرکت‌هایی که تمام یا قسمتی از سرمایه آنها متعلق به اشخاص و مؤسسه‌های مذکور در بندهای فوق باشد، سهم درآمد یا سود آنها مشمول حکم این ماده نخواهد بود. حکم این تبصره مانع استفاده شرکتهای مزبور از معافیت‌های مقرر در این قانون، حسب مورد، نیست.
تبصره ۲- درآمدهای حاصل از فعالیت‌های اقتصادی از قبیل فعالیت‌های صنعتی، معدنی، تجاری، خدماتی و سایر فعالیت‌های تولیدی برای اشخاص موضوع این ماده، که به نحوی غیر از طریق شرکت نیز تحصیل می‌شود، در هر مورد به طور جداگانه به نرخ مذکور در ماده (۱۰۵) این قانون مشمول مالیات خواهد بود. مسئولان اداره امور در این گونه موارد نسبت به سهم فعالیت مذکور مکلف به انجام دادن تکالیف مربوط طبق مقررات این قانون خواهند بود، در غیر اینصورت نسبت به پرداخت مالیات متعلق با مؤدی مسئولیت تضامنی خواهند داشت.

تدقیق در تبصره (۲) فوق حکایت از آن دارد که علی رغم آنکه چهار ردیف فوق از مالیات (به دلیل فعالیت اساسنامه‌ای غیراقتصادی آنها) معاف هستند اما چنانچه همین اشخاص چه به طریق شرکت و چه به طریق غیرشرکت (مثلا از طریق واحدهای اقتصادی خودگردان فعالیت اقتصادی انجام دهند، مشمول مالیات خواهند شد.)

بنیادها و نهادهای انقلاب اسلامی موضوع بند (۴) ماده (۲) ق.م.م
١- بنیاد شهید و امور ایثارگران انقلاب اسلامی
۲- کمیته امداد امام خمینی
٣- سازمان تبلیغات اسلامی
۴- دفتر تبلیغات قم
۵- بنیاد مسکن انقلاب اسلامی
۶- بنیاد مستضعفان انقلاب اسلامی
۷- ستاد اجرایی فرمان حضرت امام (ره)
۸- مرکز خدمات حوزه های علمیه
۹- مؤسسه پژوهشی فرهنگی انقلاب اسلامی
۱۰- جامعه المصطفی «س» العالمیه

توجه داشته باشیم که معافیت نهادهای انقلاب اسلامی، ناظر بر معافیت از پرداخت کارکنان، مالیات های تکلیفی و مالیات ارزش افزوده که این نهادها و شرکتها و موسسات تابعه آنها حسب مقررات مکلف به کسر و ایصال آنها هستند، نخواهند بود (بخشنامه شماره ۸۲۱۶۳۳-۲۱۱/م مورخ ۱۳۸۵/۹/۲۸)

توضیحات کاربردی

علت معافیت اشخاص موضوع بندهای (۱ و ۲ و ۳) ماده (۲) ق.م.م آن است که اساسا فلسفه وجودی این سازمانها و وزارتخانه‌ها و شهرداری‌ها اعمال وظایف حاکمیتی غیراقتصادی در راستای وظایف محموله اساسنامه‌ای و یا وظایف مندرج در قانون اساسی است لذا فرض بر آن بوده که این گونه اشخاص به فعالیتهای اقتصادی ورود نکنند. به طور مثال شهرداری ها به موجب قانون شهرداری‌ها عهده‌دار وظایف خدمات شهری بوده و نباید در فعالیت‌های اقتصادی ورود کنند على رغم آنکه متأسفانه شاهد ورود اشخاص فوق در فعالیت های اقتصادی به ویژه در سالهای بعد از جنگ تحمیلی بوده ایم.

قانون‌گذار بنا به مصلحت، بنیادها و نهادهای انقلاب اسلامی را که دارای مجوز معافیت از طرف حضرت امام خمینی (ره) و یا مقام معظم رهبری هستند را از شمول مالیات مستثنی و آنها را مشمول مالیات ندانسته است. اما باید تأکید نمود که نقل و انتقال املاکی که از طریق احکام قضائی توسط بنیادها و نهادهای انقلاب اسلامی و ستاد اجرای فرمان امام (ره) صورت می‌گیرند مشمول مالیات نقل و انتقال ماده (۵۹) و عندالاقتضاء ماده (۷۷) ق.م.م. خواهند بود.

به استناد بند (م) تبصره (۹) قانون بودجه ۱۳۹۴:
آستان های مقدس و قرارگاه‌های سازندگی مکلفند در سال ۱۳۹۴ اظهارنامه مالیاتی و حساب سود و زیان درآمدهای سال ۱۳۹۳ مرتبط با سهام خود در شرکتها و مؤسسات با فعالیت های اقتصادی نظیر صنعتی، معدنی، تجاری و خدماتی را تسلیم ادارات مالیاتی کرده و مالیات آن را براساس قانون مالیاتهای مستقیم پرداخت کنند. منابع درآمدهای مالیاتی شرکت‌های تابعه آستان قدس رضوی موضوع این بند در قالب قانون بودجه به صورت جمعی – خرجی در اختیار این استان قرار می گیرد.

 

دفتر مقام معظم رهبری

نامه شماره ۳۱۲۱۰ / 1
مورخ ۱۳۹۵/۹/۱۳

حجت الاسلام والمسلیمن جناب آقای سید ابراهیم رئیسی
تولیت محترم آستان قدس رضوی


اسلام علیکم؛ نامه ی شماره ۱۰۰/۲۵۴۵۶۰ مورخ ۱۳۹۵/۷/۱۸ جنابعالی درباره ادامه اجرای حکم معافیت مالیاتی آستان قدس رضوی به استحضار مقام معظم رهبری رسید، مقرر فرمودند.

در خصوص معافیت مالیاتی آستان قدس و شرکتها و مؤسسات وابسته نظر همان است که قبلا نیز گفته شده، نظر مبارک حضرت امام راحل (ره) نیز بر هیمن نهج بوده که درآمدهای آستان قدس و شرکتها و مؤسسات وابسته از پرداخت هرگونه مالیات معاف می باشند. البته این حکم شامل مالیاتهای تکلیفی و مالیات بر ارزش افزوده نمی باشد، لکن چون فعالیتهای اقتصادی باید شفاف و رقابت‌پذیر باشد، توصیه می‌شود که مالیات شرکتها و مؤسسات برابر مقررات محاسبه و پرداخت و به صورت جمعی – خرجی عینا به استان برگشت داده شود. این مطلب به مسئولان ذی ربط نیز ابلاغ شود تا در تصمیمات و اقدامات خود این امر را لحاظ نمایند.»

مراتب جهت بهره‌برداری و رعایت مفاد، ایفاد می‌گردد.

محمدی گلپایگانی

قانون شفافیت شبه دولتی چیست؟

به استناد بند (۶) قانون اصل (۴۴) مصوب مجلس شورای اسلامی و اصلاحات بعدی همه مؤسسات و نهادهای عمومی غیردولتی و شبه دولتی مکلف هستند اطلاعات کامل مالی خود را شامل مشخصات کامل مؤسسه یا شرکت، صورتهای مالی سالانه به همراه گزارش حسابرس و بازرس قانونی، صورتهای مالی تلفیقی سالانه حسابرسی شده، گزارش فعالیت مدیران به سهامداران و مالکان، جزئیات ترکیب مالکیت، آخرین اساسنامه یا شرکت نامه ثبت شده و سایر مواردی که حسب مورد توسط هیأت مدیره سازمان بورس و اوراق بهادار تعیین می شود. به سازمان بورس و اوراق بهادار ارائه نمایند.
این مؤسسات و نهادها عبارتند از:
١ – مؤسسات و نهادهای عمومی غیردولتی موضوع ماده (۵) قانون محاسبات عمومی
۲ – نهادهای نظامی و انتظامی
٣ – سازمانها و نهادهای خیریه
۴ – نهادها و سازمانهای وقفی و بقاع متبرکه
۵- کلیه صندوق های بازنشستگی اعم از کشوری و لشکری
۶- نهادهای انقلاب اسلامی

راهنمای کاربردی اجرای تبصره (۲) ماده (۲) ق.م.م

بخشنامه شماره: 11304 / 201 / 201
تاریخ: 1382/11/15

به منظور اجرای صحیح حکم تبصره ۲ ماده ۲ اصلاحی قانون مالیاتهای مستقیم و اتخاذ رویه واحد در این خصوص نکات زیر را متذکر می‌گردد.

١ – منظور از موسسات دولتی، موسسات دولتی موضوع ماده ۳ قانون محاسبات عمومی است.

۲ – تمامی دستگاه‌هائی که بودجه آنها وفق قوانین بودجه کل کشور سالانه کلا وسیله دولت تامین می شود (مهمترین آنها مجلس شورای اسلامی و دستگاه‌های وابسته به آن مانند دیوان محاسبات عمومی کشور)، جزء دستگاه های بند (۲) ماده (۲) قانون مالیاتهای مستقیم می باشند. با این توضیح که صرف کمکهای بودجه ای دولت به برخی نهادها سبب شمول این بند نسبت به آنها نخواهد بود.

٣ – مسئولان اداره امور هریک از فعالیتهای اقتصادی اشخاص حقوقی مذکور در ماده (۲) قانون مزبور، در صورت تحصیل درآمد ناشی از فعالیت‌های اقتصادی ملزم به رعایت تکالیف قانونی مربوط به اشخاص حقوقی می‌باشد.

۴ – بدیهی است که دولت بدون اذن قانون مجاز به امر تجارت و تولید و نظایر آنها و به عبارت دیگر اشتغال به فعالیتهای اقتصادی بمفهوم ورود در بازار داد و ستد نیست و اگر سیاست دولت از باب اعمال مالیه عمومی مطلوب گاهی مبتنی بر این امر باشد، در این قبیل موارد هم معمولا قصد انتفاع نبوده و دستگاه ذیربط نیز ملزم به واریز درآمد حاصله به حساب مربوط نزد خزانه کشور خواهد بود. النهایه توجه داشته باشند، فعالیت‌های اقتصادی که اشخاص حقوقی موضوع ماده ۲ قانون مالیاتهای مستقیم حسب وظایف محوله با مسئولیت‌های سازمانی و یا مفاد اساسنامه مصوب مجلس شورای اسلامی انجام می‌دهند، مشمول مالیات تلقی نمی گردد و بخصوص در این راستا باید توجه داشت که حقوق و عوارض قانونی وصولی شهرداری‌ها و درآمدهای ناشی از فعالیت‌هائی که عینا مشمول مقررات مالی حقوق و عوارض قانونی باشد، نباید جزء اقلام درآمد ناشی از فعالیت اقتصادی منظور شود.
((تذکر- این بند به موجب دادنامه شماره ۱۰۶۸ مورخ ۱۳۹۲/۱۲/۲۶هیئت عمومی دیوان عدالت اداری ابطال گردیده است))

۵ – نقل و انتقال قلعی املاک و حق واگذاری محل موضوع ماده (۵۹) قانون مالیاتهای مستقیم توسط نهادهای موضوع ماده (۲) و مال الاجاره دریافتی آنها از این بابت بمنزله فعالیت اقتصادی موضوع این تبصره مشمول مالیات نمی باشد. لکن آن قسمت از درآمد ناشی از فروش ساختمان‌های نوساز از این قاعده مستثنی بوده و طبق مقررات ماده و طبق مقررات ماده ۷۷ قانون مزبور مشمول پرداخت مالیات خواهد بود.

۶ – درآمد واحدهای رفاهی نهادهای مذکور (مانند ادارات رفاه و تعاون و باشگاه‌ها و رستوانهای آنها که جهت رفع نیاز کارکنان ایجاد می‌شوند) بعنوان درآمد ناشی از فعالیتهای اقتصادی، مشمول مالیات تلقی نمی شود.

۷ – سایر درآمدهای حاصله خارج از حدود مذکور برابر مقررات قانون مالیاتهای مستقیم مشمول مالیات خواهد بود که در این موارد نیز بایستی با امعان نظر به کلیه جوانب امر درآمد مشمول مالیات را حسب مورد طبق ماده ۱۰۶ و یا احکام قانون مالیاتهای مستقیم و عندالاقتضاء اعمال معافیتهای مقرر (در صورت شمول) تعیین و مالیات را به نرخ ۲۵٪ موضوع ماده (۱۰۵) محاسبه و وصول نمایند.

توضیح آنکه، گرچه در تبصره (۲) ماده (۲) قانون مالیاتهای مستقیم، درآمد در هر مورد بطور جداگانه مشمول نرخ ماده (۱۰۵) شناخته شده، لیکن بلحاظ واحد بودن نرخ مالیاتی (بمیزان ۲۵٪)، در صورت انعکاس تمامی رویدادهای مالی در دفاتر و اظهارنامه و صورتهای مالی، پرداخت مالیات موضوعه برای یک سال مالیاتی بطور یکجا و همچنین مطالبه مالیات در موارد تشخیص على الراس بدین ترتیب فاقد اشکال قانونی خواهد بود.

تأکید می نماید که اهمیت رسیدگی به پرونده های مالیاتی نهادهای مورد بحث نهایت دقت و ممارست را طلب می نماید، لذا مسئولین ذیربط بایستی با آگاهی و احاطه کامل نسبت به طرز کار و مقررات حاکم بر فعالیت آنها اقدام و در جهت نیل به واقعیت و تعیین درآمد مشمول مالیات واقعی، هر یک از راهکارها و ابزارهای قانونی لازم از جمله مفاد تبصره (۲) ماده (۹۷) قانون مالیاتهای مستقیم را در رسیدگی های خود حسب متقاضیات پرونده به کار بندند.

 

عیسی شهسوار خجسته

آموزش صفر تا صد مالیات
مجموعه آموزش‌های صفر تا صد مالیات (رایگان)

جمع بندی

متن جمع بندی …

دوره پیشنهادی

آموزش نقطه شروع حسابداری

در این دوره شما با مفاهیم اولیه و روند عملی کار حسابداری آشنا خواهید شد، مفاهیمی چون پروسه شناسایی و ثبت رویدادهای مالی، شناسایی ماهیت حسابها، روش ثبت رویدادهای مذکور در دفاتر روزنامه و کل و تهیه ترازنامه آزمایشی، را خواهید آموخت. (این دوره شامل 3 ساعت آموزش ویدئویی و کاملا رایگان است)

پرسش و پاسخ

نظر و یا هر سؤالی در خصوص آموزش” جلسه سوم دوره صفر تا مالیات (اشخاص مشمول و غیرمشمول مالیات) “ دارید مطرح کنید تا پاسخ دهیم

دیدگاهتان را بنویسید

امتیاز شما به این محتوا
Loading...

ورود | ثبت‌نام

لطفا شماره موبایل یا ایمیل خود را وارد کنید
آکادمی رشد مالی
جلسه مشاوره آنلاین
ویژه مسائل مالی و مالیاتی
پشتیبانی

دسترسی سریع
این بخش در حال اضافه شدن به سایت آکادمی رشد مالی می‌باشد.